Bệnh thống kinh và các bài thuốc điều trị

 

Phụ nữ trước sau kỳ kinh hoặc trong kỳ hành kinh phát sinh đau bụng dưới, thậm chí rất đau khó chịu đựng nổi, có lúc lan đến trên xương cùng, phần ngoài âm hộ, lỗ đít…, hoặc tự nhiên buồn nôn, nôn, tinh thần suy nhược bực bội không yên, cứ theo chu kỳ kinh nguyệt mà định kỳ phát tác, tạo thành nỗi lo lắng căng thẳng, đến nỗi ảnh hưởng đến sinh hoạt và công việc. Đó là bệnh thông kinh. Nếu như chỉ cảm thấy bụng dưới hoặc lưng mỏi khó chịu, thì không nghĩ đến thống kinh.

Bệnh thống kinh ở nữ giới
Bệnh thống kinh ở nữ giới

Vì bệnh thống kinh được cổ nhân nói đến không thống nhất, như sách Thẩm Thị Nữ Khoa Tập Yếu Tiên Chính giải thích thông kinh đã viết: “Trước khi hành kinh đau bụng, không có khí trệ phi quyết âm, đường lạc mạch không thoáng, điều trị bệnh này thì lấy sơ can hành khí làm chủ, nhưng trước hết nên dùng khi được trong huyết, như Hương phụ, Ô dược, Huyền hồ, không thể chuyên chủ vào tân ôn lương táo. Bá nhân gọi là lưỡng xích mạch sáp, tức là chứng cớ cho thấy khí trệ ở đường lạc, thế mà can khí còn ngưng tắc, thì còn là sinh chứng nữa dẫu hàn dẫu nhiệt, đã xem xét chứng này không thể chỉ dựa vào một phía, thấy hàn thấp thì dùng ôn táo. Bệnh thuộc đường lạc ở can, có nhiều uất nhiệt, Bá Nhân chỉ nghĩ đến hàn thấp. Trước khi hành kinh thì đau mà hành kinh thì hết. Cho nên lúc thấy đau thì hẳn có thể thêm một ít ấm áp, dùng Đảng sâm.

>> Xem thêm: 

Sách Đan Khê Tâm Pháp viết “Người sắp hành kinh mà đau bụng, là khí trệ. Hương phụ, Thanh bì, Đào nhân, Hoàng liên, lum, dung ức khí tán, hoặc Tứ vật thang gia thêm Nguyên hồ, Han hi, Hoàng cầm”. Lại nói: “Sắp hành kinh mà đau đớn trong bụng, lúc đau lúc ngừng thì tức là huyết nhiệt khí thực vậy”. Tứ vật thang gia thêm Xuyên liên, Đan bì, Vị Xuyên bàn: Ức khí tán, cứ Tế Âm Cương Mục liên quan với Nghiêm Thị Phương, trong phương này có Hương phụ 120g, Trần bì 30g, Phục thần, Chích cam thảo mỗi thứ 45g, tất cả làm thành bột.

Mỗi lần uống 6g.

Đau bụng sau khi hành kinh
Đau bụng sau khi hành kinh

Trị đàn bà khí thịnh hơn huyết, biến sinh mọi bệnh, đầu váng ngực đầy là lấy nghĩa của sách Nội Kinh: Cao thì ức chế nó – xuống vậy. Nhưng đau trước khi có kinh đúng là khí trệ, bởi khí trệ mà  huyết cũng trệ cho nên lấy Hương phụ, Thanh bì, Đào nhân mà cùng dùng, về vấn để này, Trương Sơn Lôi giải thích ,1 huy, trong cuốn Thẩm Thị Nữ Khoa

Đau bụng sau khi hành kinh, cố nhiên là khí huyết đều hư, nhưng huyết hư chính là do âm dịch của can thận không đủ, thì một bài Tứ vật có thể trị được. Âm hư hướng xuống chớ nên thăng đề, Xuyên khung nên được dùng thận trọng. Nếu có đau bụng tức là khí hư sao lại biện chứng một cách khinh xuất như vậy đã từng thấy đem Bố trung ích khí thang mà gây ra trụy thai thì chính là biến chứng về thông kinh đầu tiên là phải bàn về hư thực, sau đó phân biệt đau trước hay sau hành kinh.

Khi đau thích được ấn là hư mà không cho ấn vào là thực. Người hư thông phần lớn là người đau sau hành kinh, huyết ra rồi mà chưa hết đau, người thực thống phần lớn là người đau trước hành Kinh, đau kinh mà cái đau tự giảm chủ yếu có khí trệ, huyết trệ, hành trệ, nhiệt trệ bất đồng. Người trước kinh đau bụng phần lớn khí trệ huyết sáp, người sau kinh đau bụng phần lớn là huyết hàn huyết hư.